Menu

Jaarrede voorzitter Elly van Wageningen

Jaarrede Elly van Wageningen ten behoeve van de Algemene Ledenvergadering d.d. 20 november 2019 – Gesproken tekst geldt.

----

Geachte leden, beste collega’s,

 Afgelopen jaar was een jaar met veel jubilea. 100 jaar Vrede van Versailles (de officiële beëindiging van de Eerste Wereldoorlog), 75 jaar Verenigde Naties, 50 jaar geleden stond de eerste mens (Neil Armstrong) op de maan, 100 jaar vrouwenkiesrecht en 75 jaar bevrijding. Zonder al te veel pretenties te willen hebben, willen wij daar ons bescheiden jubileum van 15 jaar Wethoudersvereniging aan toevoegen. Dit is voor ons een mooie mijlpaal en markering voor uw vereniging.

Ik neem u even mee waar wij vandaan komen. De Wethoudersvereniging is in 2004 opgericht door Jacques Niederer (indertijd VVD-wethouder in Breda), Paul Depla (indertijd PvdA-wethouder in Nijmegen) en Wilbert Stolte (indertijd CDA-wethouder in Den Haag). Zij vormden het eerste bestuur van de vereniging. De reden om een vereniging in het leven te roepen was het referendum voor een gekozen burgemeesterschap. De wethouders wilden voorkomen dat dit een grote invloed op het wethouderschap zou hebben. Toen als gevolg van de “Nacht van Van Thijn” op 22 maart 2005 het plan voor de gekozen burgemeester sneuvelde, viel het belang voor een beroepsvereniging tijdelijk iets weg. In 2006 werd door het toenmalige bestuur benadrukt dat de professionalisering van het ambt nog steeds aan de orde was. Vooral omdat wethouders door het dualisme in mindere mate politiek bedreven, maar meer bestuurder werden. Dat vergde andere competenties voor wethouders. Om die reden werd de vereniging nieuw leven in geblazen, werden meer bijeenkomsten georganiseerd en nam als gevolg het aantal leden toe. Met de komst van Ton Roerig als directeur in 2010 en een verdere uitbreiding van het bureau in de jaren erna is het aanbod verder uitgebreid.

Het afgelopen jaar is benut om ons aanbod verder te stroomlijnen en onder leiding van de nieuwe directeur Jeroen van Gool is een organisatieontwikkeling in gang gezet. Wij hopen met dit team, door efficiënter te werken, de leden beter te bedienen. Daarbij kunt u van ons meer zichtbaarheid, ondersteuning en behartiging van uw belangen in de media, Tweede Kamer en bij ministeries verwachten. Uiteraard zonder in te boeten op de opleidingen die u van ons gewend bent.

Als ik nu vooruitkijk naar de ontwikkelingen die het afgelopen jaar in gang zijn gezet, dan kunt u van de Wethoudersvereniging inzet op de volgende drie thema’s verwachten. Wij zetten in op Ontwikkeling, Ondersteuning en Onderzoek.

 

 

Ten eerste: Ontwikkeling

Dit betreft ons professionaliseringsaanbod; de opleidingen, trainingen, masterclasses en uiteraard ons paradepaardje de intervisie voor wethouders, gedeputeerden en waterschapsbestuurders. Naast het alomgewaardeerde Post HBO traject Politiek Bestuurlijk Management, dat wij samen met Van Doorne Advocaten en de Universiteit van Tilburg uitvoeren, kunt u een nieuwe loot aan de stam verwachten in 2020. Als vervolg op de post HBO zullen wij een verdiepingsprogramma Bestuurlijk Leiderschap aanbieden. Vele van de deelnemers aan de opleiding Politiek Bestuurlijk management gaven na afloop aan behoefte te hebben aan een vervolgleergang. Ook wethouders die de leergang Politiek Bestuurlijk Management niet hebben gevolgd hebben specifieke opleidingswensen aan de vereniging meegegeven. Door deze wensen aan elkaar te verbinden is de Wethoudersvereniging in staat een nieuw meerdaags programma te presenteren waarmee aan deze behoefte tegemoetgekomen wordt. In dit verdiepende programma staan vaardigheden en vakmanschap centraal, naast verdere inhoudelijke verdieping. Er zal gewerkt worden aan persoonlijk leiderschap en presentatie, maar ook inhoudelijke aspecten waar meer verdieping op gewenst is, komen daarnaast ruim aan bod in dit programma. Ook dit in samenwerking met gerenommeerde instituten als de universiteit van Tilburg.

Dan kom ik aan bij de: Ondersteuning

Wij willen onze rechtspositionele vraagbaakfunctie een nog stevigere basis geven in onze dienstverlening. Momenteel krijgen wij per jaar zo’n 100 tot 150 vragen van wethouders over de Appa-uitkering, pensioenopbouw, verrekening van neveninkomsten, declaraties en degelijke. Ook worden wij steeds vaker gevonden in situaties die als bestuurscrisis te bestempelen zijn. Ook ten aanzien van agressie en geweld neem het aantal vragen aan onze vertrouwenspersoon toe. Deze vorm van onoafhankelijke dienstverlening wordt door de mensen die er gebruik van maken zeer gewaardeerd. Maar ook anderen die er nu nog geen weet van hebben, willen wij deze vorm van dienstverlening niet ontzeggen. Vandaar dat wij hier de komende jaren op zullen investeren.

Dit begint wat ons betreft met de investering in een goed functionerende website en eventueel een app die een laagdrempelige wijze de eerste vragen af zou moeten vangen

Een nieuw aanbod in de ondersteuning van wethouders is Loopbaanbegeleiding. Het wethouderschap wordt in afnemende mate gezien als een goede stap in iemands carrière. Deze negatieve beeldvorming berust op vaak onterechte aannames. De praktijk leert wel dat de veeleisendheid van het wethoudersambt vaak weinig ruimte laat om eens goed te reflecteren op je loopbaan. Ook het ministerie van BZK ziet dit in en neemt maatregelen om het aanzien van het ambt te verbeteren en heeft ruimte geboden om al gedurende het wethouderschap aanspraak te maken op APPA voorzieningen die een zachte landing naar een nieuwe functie kan bespoedigen. De Wethoudersvereniging deelt deze ambitie en ziet hier voor zichzelf een rol in weggelegd. De Wethoudersvereniging richt zich van oudsher op de instroom, de doorstroom en de uitstroom van wethouders. Door de doorstroom te voorzien van loopbaanadvies en een koppeling te maken naar een onderwijsprogramma, zullen wethouders na ommekomst van hun bestuurlijke periode beter in staat zijn een vervolgstap te zetten. Via deze loopbaanbegeleiding tijdens het ambt hoopt de Wethoudersvereniging een voorportaal te bieden richting het uiteindelijke re-integratiebureau. In het verlengde hiervan worden mogelijkheden verkend om wethouders tijdens het vervullen van hun bestuurlijke ambt met andere functies kennis te laten maken. Dergelijke keukenbezoeken kunnen kennis en inzichten tijdens het wethouderschap vergroten en de oriëntatie op vervolgstappen in de carrière verrijken.

Ten derde: Onderzoek

Wij gaan de kennispositie die wij als vereniging hebben, komende jaren beter benutten. Hiermee zullen wij pro-actiever inzetten op de behartiging van uw belangen in de media, bij ministeries en in de Tweede Kamer. Vanaf 2020 zullen wij meer in gaan zetten op het communiceren over de resultaten van onderzoek, trends of andere ontwikkelingen die wij signaleren vanuit de landelijke positie die wij innemen. Begin 2020 komen wij met onze onderzoeksagenda. Met deze onderzoeksagenda willen wij dé kennispartner over, voor en door wethouders, gedeputeerden en waterschapsbestuurders zijn. En daarnaast willen wij ook leidend zijn in het maatschappelijk debat over dagelijks bestuurders.

De onderzoeken die opgezet gaan worden richten zich primair op de rol en positie van de bestuurder. Bij de rol gaat het er bijvoorbeeld om welke rol je als wethouder hebt binnen het samenspel, in de veranderende omgeving maar het gaat ook over het gezag van de bestuurder. De positie spitst zich onder andere toe op de (veranderende) rechtspositie, de trends en ontwikkelingen rondom het ambt en wat ervoor nodig is om in deze veranderende wereld bestuurder te zijn.

 Overige activiteiten

Al jaren hebben we als Wethoudersvereniging de ambitie om ook voor voormalig wethouders, gedeputeerden en waterschapsbestuurders dé vereniging te zijn. Vandaag presenteren we dan ook graag ons alumninetwerk. In dit netwerk bieden Alumni elkaar én de Wethoudersvereniging een waardevol netwerk. Alumni bieden ons kennis, ervaringen en kunde. De alumni kunnen daarnaast bijdragen aan het verbeteren van de reputatie van het wethouderschap. Het hoofddoel van het netwerk is dat de alumni onderling contact houden. Alumni kunnen elkaar als netwerk vooruithelpen, en daarmee het vak aantrekkelijker maken omdat je ook na het wethouderschap goed aan de slag kunt. Beginnend in januari organiseren we als Wethoudersvereniging samen met onze alumni bijeenkomsten waar zij een kijkje in de keuken kunnen hebben in het nieuwe werk van een voormalig wethouder die bijvoorbeeld nu bij Movisie werkt of inmiddels burgemeester is. We hebben de voormalig bestuursleden van onze vereniging gevraagd of zij de eerste leden van het alumninetwerk willen zijn én gastheer van de eerste bijeenkomsten.

Naast dit alles blijft de Wethoudersvereniging actief in het programma Democratie in Actie en het Netwerk Weerbaar Bestuur.

Op steeds meer terreinen voelen gemeenten de urgentie van grote maatschappelijke opgaven. De energietransitie, aardgasvrije wijken, de Omgevingswet en de decentralisatie in het sociaal domein brengen ingewikkelde vraagstukken en uitdagingen met zich mee. Bij veel van deze vraagstukken is de rol van inwoners cruciaal. Daarom is het van groot belang dat inwoners gehoord worden en invloed hebben binnen hun lokale democratie op de keuzes die door het lokaal bestuur gemaakt worden. Op deze vraagstukken wordt samengewerkt met inwoners, bedrijfsleven en instellingen. Urgenter en intensiever dan ooit tevoren. Die samenwerking vraagt van gemeenten om een andere manier van denken en werken, met andere rollen en vaardigheden. Via het programma Democratie in actie ondersteunt de Wethoudersvereniging wethouders bij deze democratische vragen en uitdagingen.

Het Netwerk Weerbaar Bestuur spant zich gezamenlijk in voor een weerbaar bestuur waarin politieke ambtsdragers hun ambt veilig en integer uit kunnen oefenen. De Wethoudersvereniging neemt deel aan dit netwerk en behartigt de belangen van wethouders. Daarnaast wordt vanuit dit programma ook onderzoek gedaan en ondersteuning geboden. Voor de Wethoudersvereniging betreft deze ondersteuning in elk geval de Vertrouwenspersoon, een Virtual Reality training op ondermijning, een Expeditie naar gemeenten met grote ondermijningsproblemtiek en een training gericht op handelingsperspectief voor wethouders.

Ook kunt u van de Wethoudersvereniging verwachten dat wij blijven inzetten op de Beeldvorming van de Wethouder

De Wethoudersvereniging wil proactief aan de hand van een “charmeoffensief” de beeldvorming rond politieke ambtsdragers verbeteren. Nog te vaak komt het voor dat een incident de beeldvorming van de hele groep op een negatieve manier beïnvloedt.

Het bericht van vorige week dat een Rijksinspectiedienst wethouders gaat ‘namen en shamen’ omdat zij de wet niet zouden uitvoeren. Zonder een heel inhoudelijke discussie te willen ontketenen gaat deze dienst voorbij aan het feit dat de jeugdzorg gedecentraliseerd is met het idee dat gemeenten het beter konden dan provincie en rijk. Er is indertijd ingestoken op beleidsvrijheid voor gemeenten die door Den Haag met grote zorgvuldigheid weer is dichtgetimmerd. Nog voor de transitie goed en wel is afgerond, wordt er weer ingegrepen in het systeem. Wil je dat wethouders hun werk goed kunnen doen, geef ze de beleidsmatige ruimte en financiële slagkracht en ondersteun ze waar gewenst. Wethouders wegzetten als wetsovertreders draagt helemaal nergens aan bij.

Zo ook de elke keer oplaaiende discussie over de APPA-uitkering: De regeling die in de volksmond ten onrechte wachtgeld wordt genoemd. Eerder dit jaar onderzocht Een Vandaag hoeveel geld er uitgekeerd is in verband met de APPA. De publieke opinie is er een van de wethouder als graaier. Een wethouder moet omwille van de opinie afzien van zijn rechten, terwijl de hele rest van de bevolking zijn recht overal opeist.

Ik ken geen wethouder die met de handjes opgehouden op de bank zit te wachten tot er geld binnenkomt. Wethouders zijn hardwerkende mensen met passie voor de samenleving. Die hebben de bereidheid om vaak tegen deeltijdstarief meer dan voltijds te werken. En als daar onverhoopt een einde aan komt dan zijn zij in het begin vaak uit het lood geslagen. Wat wil je anders van keihard rennen naar abrupt stilstaan? Maar als je amper je de klap bekomen bent, moet je net als ieder ander die van een uitkering gebruik maakt, gaan solliciteren. Niets wachtgeld: Een reintegratietraject in. En dat doen de meesten met veel plezier, want stilzitten is geen kerncompetentie van de wethouder. 

Voor een afgetreden wethouder is het vanwege de publieke opinie nog weleens lastig een nieuwe baan te vinden. 

Gelukkig lukt het de meeste wel. En ook binnen de looptijd van de uitkering. Dat mag ook weleens gezegd worden. Wij hopen snel te komen met de resultaten van het onderzoek dat aantoont hoe dit exact ligt. Maar in elk geval wil ik kwijt dat wij er goed aan doen het ambt aantrekkelijk te houden. Wij zijn het onszelf verplicht een goed beeld neer te zetten van ons mooie ambt. Ons niet neer te leggen bij de algemene beeldvorming rond incidenten van een enkeling. Wij hebben een mooi ambt, waar wij trots op mogen zijn. Wij hoeven niet gelijk op de trekker naar Den Haag voor waardering, maar zouden wel met elkaar een vuist mogen maken. En daar hebben wij een hulpmiddel bij bedacht.

De hashtag #trotsophetambt. Als het goed is kunt u op Facebook nu uw profielfoto voorzien van een filter waarin deze hashtag is vermeld. U ziet daarbij ook dit icoon. Burgemeesters zijn alom te herkennen aan hun ambtsketen, predikanten en rechters aan hun toga, voorzitters aan hun hamer, zijn wethouders lastiger in een hokje te plaatsen. Wij vinden het tijd dat daar verandering in komt. Bij trots op het ambt hoort een eigen beeldmerk. In 15 jaar Wethoudersvereniging hebben wij erg vaak moeten uitleggen aan media, ministeries, Tweede Kamerleden en soms zelfs aan wethouders zelf wat het wethouderschap is en inhoudt. Daar willen wij vanaf nu verandering in gaan brengen. Met een positief charmeoffensief!

De beeltenis symboliseert een boom, wat voor wijsheid, standvastigheid en groei staat. De stam is een hand hetgeen aanpakken, toereiken en samenwerken uitbeeld. De lakzegel beeldt uit dat de wethouder ergens zijn stempel op drukt en besluiten bezegelt. Het hart beeldt eerlijkheid, warmte en oprechtheid uit. Het wetboek en de hamer symboliseren leiderschap besluitvorming, visie en kaders. Laten wij dit met trots dragen als ware het onze ambtsketen. U krijgt vandaag allemaal een penning met dit beeldmerk, maar ook de komende tijd zullen wij dit wethoudersicoon presenteren als het algemene beeld voor de wethouder. Dat lukt alleen als jullie het ook met trots omarmen.

 

Het thema van deze conferentie is dit jaar: “Bestuurzaamheid; duurzaam besturen in een veranderende samenleving.” Met dit thema staan wij stil bij de fase waarin de meeste colleges terechtkomen; het bestuurlijke oogstjaar. Voor veel gemeenten worden deze weken de belangrijkste begroting van deze bestuurlijke periode vastgesteld. Het begrotingsjaar waarin de meeste politieke ambities geoogst zullen worden. Maar deze staan vaak onder grote druk, financiële tekorten in de jeugdzorg, nieuwe aanbestedingen, onzekere uitdagingen ten aanzien van de naderende omgevingswet, energietransities, druk op de woningbouwopgave, de PAS, het Gemeentefonds dat alleen maar trap-af lijkt te gaan omdat hij Rijk minder uitgeeft, noem maar op.

Ik geloof dat wethouders, ondanks al deze uitdagingen, in staat zijn hier verschil te maken. Daar staat u niet alleen in. U heeft een bloeiende vereniging tot uw beschikking. Een vereniging voor en door wethouders, met onze regioambassadeurs als vooruitgeschoven post. Inmiddels gaan wij naar de 35 ambassadeurs toe die als ogen en oren van de vereniging functioneren. Ook komende tijd zullen wij de samenwerking intensiveren. 

Want door onze trots en onze tomeloze inzet en goede samenwerking met anderen dragen wij bij aan een betere samenleving en houden wij het vak aantrekkelijk. Ook voor de generaties na ons. Als u zich hiervoor hard maakt, blijven wij ons inzetten voor een passende rechtspositie! We willen het beste voor onze inwoners, en daar werken we hard voor! Ik wens u een goede conferentie, met wat tijd voor rust en reflectie toe! 

Elly van Wageningen, 20 november 2019 te Soest.

U bent hier

Deel deze pagina