Menu

Jaarrede 2020

“Neem nooit beslissingen gebaseerd op angst. Neem beslissingen op basis van hoop en mogelijkheden. Beslis op basis van wat er moet gebeuren, niet op basis van wat er niet mag gebeuren.”

Wij bevinden ons nu halverwege de bestuursperiode 2018-2022. Nog anderhalf jaar te gaan tot de verkiezingen. Normaliter is het nu oogsttijd voor het binnenhalen van resultaten. Dat was ook het thema van de conferentie van vorig jaar. Maar niemand wist toen dat drie maanden later de wereld compleet anders zou zijn. Corona kwam, en eind maart belandden we in een lockdown die maanden duurde.  

Corona heeft alles veranderd en nog niet alle effecten zijn in beeld. Dat geldt voor ons allemaal persoonlijk, maar ook voor gemeenten. We voelden al financiële druk op de Jeugdzorg. Daar bovenop komt de rekening die door dit virus wordt veroorzaakt. Direct of indirect.

Uit onderzoek dat we lieten doen, blijkt dat dat het afgelopen jaar grote impact heeft gehad op colleges. Het leidt tot spanningen als je niet kunt waarmaken wat je met elkaar hebt beloofd. Als je naasten, maar ook je medewerkers ziek worden of zelfs overlijden. Maar, als we toch naar een lichtpuntje zoeken: het leidt ook tot veel saamhorigheid. We zijn er voor elkaar. Gemeentebesturen willen met elkaar de klus klaren. De schouders eronder en vechten voor je samenleving.

Ik zie een intrinsieke drive om het goed te doen voor de samenleving. Maar in die samenleving zit nog steeds veel op slot. Het gaat mij aan het hart wat er gebeurt met ‘onze’ mensen. Qua gezondheid, maar ook zakelijk (en dat heeft ook gevolgen voor de gezondheid).

On the bright side: we maken met elkaar, noodgewdongen, enorme ontwikkelingen mee. Het digitaal vergaderen heeft een enorme boost gekregen, er zijn nieuwe bedrijven ontstaan, de online dienstverlening heeft zich sneller ontwikkeld dan wij voor mogelijk hielden, de zorg bleek in no-time enorm te kunnen worden opgeschaald in een noodsituatie.  En het vertrouwen in de overheid lijkt ook te zijn toegenomen.

Terugkijken

Ook voor de Wethoudersvereniging geldt dat wij andere plannen hadden. Eerder dit voorjaar hadden wij ons Meerjarenbeleidsplan willen presenteren. Wij zouden dat bij onze voorzitter Elly van Wageningen doen in Lelystad.

Helaas ging dit niet door vanwege de eerste lockdown en heeft Elly diezelfde week haar aftreden bekend moeten maken (geen causaal verband). Vanaf deze plek wil ik Elly heel hartelijk bedanken voor haar inzet en betekenis voor de vereniging en het ambt in het bijzonder.  

Al met al hebben wij veel en snel moeten schakelen. Gelukkig hebben wij een flexibel bureau met enthousiaste medewerkers die al snel onze dienstverlening digitaal opgetuigd hadden. In het vertrouwen dat u het meerjarenbeleidsplan zou goedkeuren zijn wij daarmee aan de slag gegaan. Wij hebben onderzoeken in de steigers gezet en zijn van start gegaan met een nieuwe opleiding: Bestuurlijk Leiderschap.

Daarnaast zijn we bij velen van u langs geweest om het ambtsteken langs te brengen dat we op de vorige conferentie hebben geïntroduceerd. Wij hopen dat u dit teken met trots op het ambt draagt. Mocht u het ambtsteken nog niet hebben ontvangen, dan kunt u dat uiteraard aan ons laten weten en komen wij graag bij u langs.

En nog een klein nieuwtje: Zoals u weet kunnen ook gedeputeerden en waterschapsbestuurders gebruik maken van onze diensten. En omdat ook zij trots op hun ambt mogen zijn, hebben wij ook voor hen een eigen ambtsteken in de maak.  

Vooruitkijken

U heeft in ons meerjarenbeleidsplan kunnen zien dat wij onze dienstverlening verder gaan uitbouwen en professionaliseren. Onze inzet blijft gericht op de vier pijlers: Ondersteuning, Ontwikkeling, Onderzoek en Belangenbehartiging.

Pijler 1: Ondersteuningsprogramma

U stelde ons veel vragen. Over uw rechtspositie en uw pensioen, over loopbaanstappen, bestuurscrises, integriteit, agressie en geweld. Die hebben we graag beantwoord, en daar gaan wij uiteraard mee door.

Ook benutten wij komend jaar om in uw loopbaanbegeleiding tot steun te zijn. De aanbevelingen uit het onderzoek over arbeidsmarktparticipatie dat eerder dit jaar verscheen, hopen wij daarmee goeddeels over te nemen.

Pijler 2: Ontwikkelingsprogramma

De samenleving is erbij gebaat als capabele mensen de stap naar het wethouderschap wagen. Er is behoefte aan mensen die kunnen omgaan met toegenomen verantwoordelijkheden, met bijbehorend afbreukrisico.

Wij richten binnen het ontwikkelingsprogramma op drie thema’s:

  • De Toerusting van Politieke ambtsdragers
  • Het Vergroten Veerkracht en Wendbaarheid en
  • De Voorbereiding op de verkiezingen


De Toerusting van Politieke ambtsdragers

Tijdens het ambt moet er mogelijkheid voor ontwikkeling en ondersteuning en opleiding zijn. Je wil juist wethouders die kunnen reflecteren op hun eigen ontwikkeling. Niemand is vanaf geboorte het schaap met vijf poten. En dat is vaak wel het soort wethouder waar we als land naar op zoek zijn. De Wethoudersvereniging maakt zicht hier hard voor.

Ik noemde al de nieuwe leergang Bestuurlijk Leiderschap. Maar ook onze paradepaardjes als de leergang Politiek Bestuurlijk Management op post hbo niveau en de masterclasses maken hier deel van uit. Dit draagt bij aan de kwaliteit van de zittende bestuurder, helpt bij de verdere carrière van de afgetreden bestuurder en verkort de uitkeringsperiode.

Vergroten Veerkracht en Wendbaarheid

Een toenemende maatschappelijke, politieke en financiële druk vergt vakbekwame maar ook veerkrachtige en wendbare bestuurders. Daarom introduceren wij in 2021 een aantal nieuwe eendaagse trainingen, zoals mediation-vaardigheden en neuroleiderschap.

Voorbereiding op de verkiezingen

Per bestuursperiode zijn er ruim duizend toetredende wethouders nodig. Iedere vier jaar halveert het totale bestand van ongeveer 1.400 wethouders. Dat wil zeggen dat 700 wethouders niet opnieuw worden verkozen. Gedurende de bestuursperiode van 4 jaar treden nog eens 500 wethouders af. Al met al een korte doorlooptijd; ik kom daar later nog op terug. Dat zijn allemaal bestuurders die die gestart zijn met een flinke ambitie: ze wilden iets betekenen voor de samenleving. Wij ondersteunen nieuw instromende wethouders bij hun oriëntatie op het vak. En ik hoop natuurlijk dat deze nieuwe lichting dan een goede afspiegeling is van de samenleving. Dat is belangrijk voor de toekomst van ons ambt. En als zittende wethouders toe zijn aan een nieuwe stap, gaan we ze daar actief bij ondersteunen.

Pijler 3: Onderzoek

Alle dingen die wij doen, kunnen we alleen maar doen als wij weten wat er leeft binnen onze achterban. Daarbij helpt een actief ledennetwerk en een misschien nog wel actievere poule met regioambassadeurs. Maar we willen ook actief in beeld brengen wat zich in het land afspeelt rond de rol en positie van wethouders. Dat doen wij aan de hand van onderzoek. Met de uitkomsten van onze onderzoeksagenda kunnen wij onze ondersteunende dienstverlening en opleidingen zo goed als mogelijk actueel houden. Maar we gebruiken ze ook om uw belangen zo goed als mogelijk te behartigen in Den Haag.

Pijler 4: Belangenbehartiging

Dit jaar zijn we met een actieve lobby gestart. Wij hebben met diverse Tweede Kamer-fracties gesproken. Steeds weer vertelden we ze: Maak het politieke ambt niet onaantrekkelijker, maar investeer in de kwaliteit van ons openbaar bestuur!

Concreet verzetten wij ons tegen de mogelijkheid om “vrijwillig” af te zien van de APPA-uitkering. Want dit zal niet in alle gevallen vrijwillig zijn. Dit jaar is de “Dijkhoff-bypass” geïntroduceerd, de mogelijkheid om je uitkering vrijwillig niet tot uitkeren te laten komen. Sindsdien hebben we al meerdere keren gemerkt dat op politieke ambtsdragers druk is uitgeoefend om hetzelfde te doen. Niets vrijwillig dus!

Dat ondermijnt waarom dit vangnet in het leven is geroepen. Je moet de vrijheid hebben om, afstand te doen van je portefeuille. Blijven moet nooit een financiële afweging zijn.

Daarom willen we dat wettelijk wordt geregeld dat je alleen maar vrijwillig af kunt zien van je uitkering als minimaal is voorzien in een nieuw inkomen, voor 70 procent van de laatstgenoten bezoldiging. Niet eerder.

Wij vinden verder dat de re-integratievoorzieningen zoveel als mogelijk vrijgegeven moeten worden voor de politieke ambtsdrager. Vrije keuze en ‘een goede klik’ is in het belang van een snelle re-integratie. Onze actieve lobby op dit punt heeft effect gehad, want dit gaat de wetgever zo regelen.

Ook wordt de komende maanden nieuwe regelgeving geïntroduceerd om de integriteit van bestuurders te bevorderen. Het zal een inkopper zijn, maar toch: integer bestuur vraagt om integere bestuurders. In tijden van ondermijning van gezag wordt deze stelling alleen maar meer waar. De Wethoudersvereniging ziet met tevredenheid dat er verschillende pogingen gedaan worden om te borgen dat de instroom in het decentrale bestuur bestaat uit integere bestuurders.

Screening aan de poort is echter niet voldoende. Bestuurlijke integriteit is een vaardigheid, die aangeleerd, getraind en scherp gehouden moet worden. Daarom wordt komend jaar op ons initiatief en in afstemming met het Genootschap van Burgemeesters een handreiking geïntroduceerd voor het “goede gesprek” aan de collegetafel. Wij hopen hiermee het spreken over integriteit uit de taboesfeer te halen en bij te dragen aan een transparant en integer bestuur.

Ik kom aan het einde van mijn jaarrede. Ik ben een optimistisch mens en probeer uit alle situaties iets moois te halen. Als wij terugkijken naar eerdere crises waar wij inzaten, dan geldt vaak dat wij er ook weer sterker uitkwamen. Dergelijke grote crises zorgden vaak voor blijvende verandering.

Dat is ook waar ik mij voor in wil zetten bij de Wethoudersvereniging. Met elkaar de schouders eronder en van toegevoegde waarde zijn voor de samenleving. Een toenemende maatschappelijke, politieke en financiële druk vergt vakbekwame maar ook veerkrachtige en wendbare bestuurders. Het ambt kent nu een te hoog afbreukrisico met een te korte doorlooptijd; gemiddeld ‘zit’ een wethouder 3 jaar en 2 weken. Juist nu, waarin continuïteit en stabiliteit van een kwalitatief hoogwaardig bestuur van belang is, is het meer dan ooit nodig dat wij investeren in deze beroepsgroep. Alleen zo blijven we een van de best bestuurde landen ter wereld.

Ik sluit af met de quote van Michelle Obama waar ik ook mee begon. Een leidraad die ons kan helpen bij besturen in turbulente tijden:
“Neem nooit beslissingen gebaseerd op angst. Neem beslissingen op basis van hoop en mogelijkheden. Beslis op basis van wat er moet gebeuren, niet op basis van wat er niet mag gebeuren.”

Klik hier voor het videofragment van de jaarrede

Marcelle Hendrickx 25-11-2020

U bent hier

Deel deze pagina